Diagnoza uzależnienia od alkoholu

Kryteria diagnostyczne uzależnienia od alkoholu według Światowej Organizacji Zdrowia (ICD-10) definiują uzależnienie jako: zespół objawów somatycznych, behawioralnych i poznawczych, w których picie alkoholu staje się priorytetowe nad innymi, poprzednio ważniejszymi zachowaniami. Do rozpoznania potrzebne jest stwierdzenie trzech z poniższych objawów w czasie ostatniego roku:

  1. Silna potrzeba (głód) picia albo kompulsywne picie alkoholu. Głód alkoholowy może objawiać się trudnymi stanami emocjonalnymi. Jeśli często zauważasz u siebie: rozdrażnienie, niepokój, lęk bez wyraźnej przyczyny, zaburzenia koncentracji i uwagi, osłabienie, brak energii, wahania nastroju, smutek, choć nie spotkało cię nic przykrego, to mogą być oznaki tego, że organizm domaga się alkoholu.
  2. Trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z piciem w sensie upośledzenia:
    – kontrolowania rozpoczęcia picia (np. powstrzymywania się od picia przed piciem);
    – długości trwania picia (np. ograniczania picia do jednego dnia);
    – ilości alkoholu (np. konieczność picia do dna butelki).
  3. Stan abstynencyjny spowodowany przerwaniem picia lub zredukowania dawki alkoholu, przejawiający się:
    – charakterystycznym zespołem abstynencyjnym, albo
    – piciem alkoholu lub przyjmowaniem substancji o podobnym działaniu
    (np. benzodiazepiny) z zamiarem złagodzenia lub uniknięcia objawów abstynencyjnych. To sytuacja, w której nagłe odstawienie alkoholu powoduje szereg bardzo nieprzyjemnych objawów fizjologicznych: drżenie rąk, drżenie mięśni, wzrost ciśnienia tętniczego, wymioty, biegunki, problemy z zaśnięciem, uczucie suchości oczu i w ustach, silne poty, niepokój graniczący z paniką, lęk, w skrajnych przypadkach padaczka poalkoholowa, omamy wzrokowe lub słuchowe i majaczenie.
  4. Występowanie tolerancji polegającej na potrzebie spożycia większych dawek do wywołania efektu powodowanego poprzednio mniejszymi dawkami (są one nieraz tak duże, że mogłyby spowodować śmierć osoby nieuzależnionej).
  5. Postępujące zaniedbywanie alternatywnych przyjemności lub zainteresowań z powodu picia, zwiększenie ilości czasu potrzebnego na zdobycie alkoholu lub powrócenie do normy po wypiciu.
  6. Picie alkoholu mimo wiedzy o jego szkodliwości, np. o uszkodzeniu wątroby spowodowanym piciem, o stanach depresyjnych po dłuższym piciu.

Fazy rozwoju choroby

Objawy uzależnienia od alkoholu nasilają się wraz z czasem jej trwania, rozróżniamy cztery fazy rozwoju uzależnienia: wstępna, ostrzegawcza, krytyczna i chroniczna.

  • W fazie wstępnej picie towarzyskie przeradza się w picie w celu rozładowania napięć czy poprawy samopoczucia.
  • fazie ostrzegawczej mówimy, gdy osoba zaczyna coraz częściej szukać okazji do picia alkoholu i często kończy utratą kontroli.
  • Faza krytyczna charakteryzuje się silną potrzebą dalszego picia, nawet po spożyciu większej ilości alkoholu.
  • W fazie ostatniej, chronicznej, osoba chora pozbywa się zahamowań i samokontroli.

Leczenie uzależnienia od alkoholu można rozpocząć na każdym etapie jego rozwoju.

Przyczyny uzależnienia od alkoholu

Na rozwój uzależnienia od alkoholu bezpośredni wpływ mają czynniki o podłożu psychologicznym, biologicznym i środowiskowym.

Nadużywanie alkoholu powoduje zaburzenia psychiczne i społeczne przekładając się na funkcjonowanie w ważnych obszarach życia. Mechanizmy uzależnienia odgrywają fundamentalną rolę w powstawaniu oraz w utrzymywaniu się uzależnienia. Mechanizmy te mogą być uruchamiane przez negatywne stany emocjonalne i doświadczenia związane ze stresem oraz przez specyficzne okoliczności zewnętrzne jak np. uszkodzone relacje społeczne. Wewnętrzne czynniki ryzyka, które aktywizują mechanizmy uzależnienia, to uszkodzenia organizmu oraz choroby somatyczne i psychiczne, deficyt umiejętności życiowych oraz destrukcyjna postawa życiowa i związane z nią problemy osobiste.

Mechanizmy uzależnienia analizujemy na podłożu psychologicznym, ale nie wyklucza to wpływu czynników biologicznych, w których zachodzą zmiany w funkcjach somatycznych z powodu patologicznego picia. Aktualny stan wiedzy wskazuje, że podstawą leczenia uzależnienia powinny być oddziaływania psychospołeczne, a oddziaływania farmakologiczne mogą być tylko uzupełnieniem psychoterapii.

Agnieszka Szymalska – psycholog, certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień