PTSD jest kryterium diagnostycznym określającym zespół objawów występujących u osób, które przeżyły traumatyczne wydarzenie lub doświadczyły przewlekłej traumatycznej sytuacji stresowej.

Objawy PTSD

  1. Traumatyczne wydarzenie jest przeżywane od nowa w postaci intensywnych wspomnień, powtarzających się snów, koszmarów lub pogorszenia nastroju przy zetknięciu z sytuacją przypominającą wydarzenie stresowe.
  2. Unikanie okoliczności przypominających traumatyczną sytuację, a także wspomnień i emocji z nim związanych.
  3. Trudność w odtworzeniu sytuacji stresowej, przypomnieniu szczegółów.
  4. Zwiększona wrażliwość psychologiczna i objawy pobudzenia organizmu takie jak: kłopoty ze snem, drażliwość i wybuchy złości, trudność w koncentracji, nadmierna czujność, nasilone reakcje na hałas.

Objawy te muszą występować co najmniej przez kilka tygodni i powodować znaczące pogorszenie funkcjonowania w życiu prywatnym, zawodowym lub społecznym.

Od stycznia 2022 obowiązuje nowa Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, w której wyodrębniono nową jednostkę: complex PTSD. Uznano, że przewlekła sytuacja stresowa w dzieciństwie, czy też traumatyczny uraz może, ale nie musi powodować rozwoju osobowości borderline, której objawy przypominają objawy złożonego PTSD.

Objawy obejmują:

Zmiany w regulacji emocji

  • nieadekwatne do sytuacji, gwałtowne reakcje emocjonalne
  • zachowania autodestrukcyjne
  • myśli samobójcze
  • kompulsywność lub zahamowanie w sferze seksualnej
  • problemy w ekspresji i modulacji złości

Zmiany w zakresie uwagi i świadomości

  • dysocjacje
  • amnezja w związku z traumatycznymi doświadczeniami
  • zmiany w percepcji siebie
  • negatywny obraz siebie
  • poczucie bezradności, bezsilności
  • wstyd, poczucie winy, samoobwinianie
  • poczucie skalania lub napiętnowania

Zmiany w relacjach z innymi

  • trwały brak zaufania
  • wiktymizacja

Somatyzacje

  • przewlekły ból
  • objawy ze strony układów: pokarmowego, krążenia, oddechowego
  • objawy konwersyjne
  • zaburzenia seksualne

Zmiany w systemie wartości

  • utrata wiary
  • poczucie beznadziejności i rozpacz

Zespół stresu pourazowego (PTSD) – przyczyny

Osoby, które doświadczyły w wieku dziecięcym przewlekłego stresu w formie przemocy bądź zaniedbania emocjonalnego przeżywają chroniczne napięcie i pobudzenie fizjologiczne, które nasila się w sytuacjach stresu w życiu dorosłym. Użycie substancji alkoholu, leków, narkotyku, powoduje szybkie rozluźnienie i pozbycie się nieprzyjemnego napięcia.

W jednym z badań szczury poddano silnym bodźcom stresowym. Rozdzielono młode z matkami następnie umożliwiono im ponowny kontakt, po czym ponownie rozdzielono dając możliwość używania alkoholu. Szczury w szybkim tempie uzależniły się od alkoholu.

Badacze z Arizona State University udowodnili związek pomiędzy występowaniem traumy w dzieciństwie (przemoc fizyczna, emocjonalna, seksualna lub zaniedbanie emocjonalne), co skutkuje utrzymywaniem się objawów PTSD, a wadliwą regulacją emocjonalną prowadzącą do nadużywania alkoholu. W wynikach ich badań PTSD jest bezpośrednio związane z większą utratą kontroli nad używaniem alkoholu. Osoby doświadczające objawów PTSD piją według nich więcej, aby stłumić nieprzyjemne reakcje fizjologiczne (pobudzenie, lęk) w sytuacjach stresowych.
Gdy w ich dorosłym życiu pojawiają się sytuacje budzące lęk czy bezsilność, ich układ nerwowy reaguje podobnie, jak w sytuacji pierwotnej traumy wywołując silną reakcję emocjonalną, którą w nawykowy sposób starają się stłumić używając alkoholu. W nieuchronny sposób może to prowadzić do uzależnienia.

Zespół stresu pourazowego – leczenie

W obecnym sposobie leczenia uzależnień szczególną uwagę należy objąć pracę z PTSD. Pacjenci uzależnieni niejednokrotnie doświadczyli traumatycznych doświadczeń w okresie dzieciństwa. Rozumienie ich trudności w życiu dorosłym, silnego pobudzenia w sytuacjach stresowych, którego nie potrafią rozładować w sposób dla siebie konstruktywny jest ważnym elementem w psychoterapii tych osób. Niejednokrotnie osoby doświadczające traumy w dzieciństwie w przyszłości tworzą relacje oparte na przemocy, zaniedbaniu, czy odrzuceniu. Ich układ nerwowy tak bardzo przywykł do sytuacji stresowej, że nie rozpoznaje jej jako zagrażającej i nie wysyła ostrzeżenia „uciekaj albo walcz”. Pozostają zatem w destrukcyjnych związkach, znoszą niekorzystne sytuacje zawodowe narażając się na doświadczenie przewlekłego lęku czy poczucia bezradności. Silne pobudzenie fizjologiczne, w którym funkcjonują jest tłumione poprzez działanie substancji psychoaktywnych.

Justyna Glińska – psycholog, certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień